ATA YADİGÂRI KÜNDEKÂRİ SANATI

Ebru Açıkgöz/Yazar

18 Nisan 2021 13:52
A
a
Hendesini (geometri) parçalar, yek (bir tek) olur, kenetlenerek sımsıkı sarılır birbirine. Aracısı olmadan sanat olur. Kündekâri olur ve aşk manaya nakşeder. Ata yadigârı kündekâri sanatı, yüzlerce parçanın, hiçbir bağ olmadan muazzam bir uyumla bir araya gelmesidir. Âdeta ahşabın dile gelmiş hâli.
Kündekâri, Osmanlıca tutma, kavrama ve yakalama anlamına gelir. Geometrik desenlerin delik ve zıvana ile çatma sisteminde örülen iskelete, tablaların kiniş sistemi ile geçirilmesi suretiyle tutkalsız, çivisiz olarak yapılan ahşap sanatıdır.
Kündekâri bir tür bezeme, kıymetli ağaçların işlenmesi ve geometrik parçaların birbirine geçme tekniğidir. Kündekâri sanatının yapımında daha çok elma, armut, ceviz ve şimşir ağaçları tercih edilir.
SELÇUKLU’DAN GÜNÜMÜZE  
Selçuklu ve Osmanlı ahşap sanatında önemli bir yere sahip olan kündekâri, küçük boyutlu parçaların zıvanalı şekilde birleştirilmesi sonucunda oluşmuştur.
Üç boyutlu ahşap sanatı kündekâri yapılırken sanatkâr, geçme kanallarını kullanarak sabır ve incelikle ahşabı işler.
Ecdadımızın iklime, zamana ve yılların tahribatına karşı koymak için geliştirdiği muazzam bir sanatımızdır. Günümüzde eski sıklıkta olmasa da hâlâ dini ve sivil yapılarda kullanılıyor.
Kündekâri sanatının hiç de kolay yetişmeyen ustalarına “kündekâr”denir.
Osmanlıda usta çırak münasebeti ile kuşaktan kuşağa aktarılan bu sanatımız, günümüzde pek az sanatkârın tezgâhlarında hayatiyetini devam ettiriyor.
KÜNDEKÂRİ ÇEŞİTLERİ
Yapımı çok güç ve büyük özen isteyen gerçek kündekârinin yanı sıra, görünüşte az çok aynı etkiyi veren sahte kündekâriden de söz edilebilir. Kündekâri zor ve zahmetli bir işçilik gerektirdiği için sahte kündekâri teknikleri geliştirilmiş ve pek çok yerde kullanılmıştır.
Sahte ve oyma kündekâride, önce düz tahtaların yan yana getirilmesiyle bir alt levha hazırlanır. Sonra bunun üzerine desen çizilir. Çokgen ve yıldızların içindeki kıvırcık dal ögeleri oyma tekniği ile yapılır. Ardından bu çokgen ve yıldızların aralarına oyulan kanallara hazırlanmış çıtalar çakılır.
Gerçek kündekâriye en yakın olan bu tekniğin sakıncası, ahşabın zamanla kuruyarak küçülmesi nedeniyle levhayı oluşturan tahtaların ek yerlerinde ayrılmaların ortaya çıkmasıdır. Aynı sorun tutkal ile yapıştırmada da geçerlidir.
Kündekâri çeşitleri şunlardır:
•          Hakiki kündekâri
•          Taklit kündekâri
•          Kabartma kündekâri
•          Tamamen çakma ve yapıştırma kündekâri
•          Tamamen kabartmalı kündekâri
 
ÜNLÜ CAMİLERDE ÖRNEKLER
Kündekâri sanatında, aralarına farklı tür ve renklerde küçük ahşap konularak bazı örneklerde oyma işçiliği, sedef, bağa, fildişi kakma işçiliği de dâhil edilir.
Selçukludan bu yana geleneksel sanatımız olan kündekâri, dini ve sivil mimaride kapı pencere kanatları, pencere kafesi, dolap kapağı, sütun gövdesi ve başlığı, saçak, taban, kiriş, konsol, parmaklık, korkuluk gibi birçok yerde kullanılmıştır. Camilerde ise kapı, pencere, minber, mihrap, vaiz kürsüsü, Kur’an-ı Kerim mahfazası, çekmece, mezar sandukası, maksure, köşelik, rahle, sehpa, kavukluk vb. yapımında kündekâri sanatı kullanılmıştır.
Kündekâriye, XII. yüzyılda Halep, Mısır ve Anadolu’da rastlanır. Her üç merkezde de paralel bir gelişme gösterir. Başlıca örnekleri arasında; Konya Alaaddin Cami, Malatya Ulu Camii, Bursa Ulu Cami, Manisa İvaz Paşa Camii, Sungur Bey Cami, Ürgüp Taşkınpaşa Cami, Balıkesir Zağnos Paşa Cami, Manisa Ulu Camii, Beyşehir Eşrefoğlu Camii, Bursa Yeşil Cami ve daha niceleri vardır.
Mimar Sinan imzalı herhangi bir camide de mahir bir sanatkârın tezgâhından geçerek günümüze kadar uzanmış pek çok ahşap işi esere rastlamak mümkündür.
Yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olan el sanatlarından biridir Kündekâri. Günümüzde makineleşmenin çoğalması ve kündekâri sanatkârlarının azlığı nedeniyle unutulmaya yüz tutmuşsa da değerini bilenler yok, diyemeyiz.
Sanatla, sağlıkla ve sevgiyle kalın değerli okuyucularımız.
 

 
1000
icon
Abdulkadir İnaltekin 1 Mayıs 2021 00:53

Ebru Açıkgöz Hanımefendinin kaleme aldığı yazı son derece önemli bilgileri ihtiva ediyor; teşekkürler Ebru Hanım. Ahşap oymacılığı ve süsleme sanatı Kündekâri Şark mimari geleneğinde uygulanan en kadim ahşap sanatıdır. Ahşap oymacılığı anlamına gelen Kündekâri Farsça kande kārī كنده كارى kazmak, oymak deyiminden türetilmiştir. +kâr son eki eylemci, fail anlamında kullanılır. Ziyan +kâr; ziyankâr zarar veren, ziyan eyleminde bulunan anlamında kullanılır. Künde +kâr, ahşap oyan, kazan demektir...

0 0 Cevap Yaz
editörün seçtikleri EDİTÖRÜN SEÇTİKLERİ
hava durumu HAVA DURUMU
arşiv HABER ARŞİVİ
linkler LİNKLER
  • zaferözpolatmedya.com
Bu haber ilginizi çekebilir! Kapat