Eğitimci ve Yazar Bahattin Gemici’nin, Hasanoğlan Yüksek Köy Enstitüsü’nü konu alan “Hasanoğlan Destanı” adlı kitabı Ürün Yayınları tarafından yayımlandı.
Gemici kitabında, 17 Nisan 1940’ta, Hasan Âli Yücel ile İsmail Hakkı Tonguç’un öncülüğünde ülkenin 21 bölgesinde kurulan köy enstitülerini ve öğrenim gördüğü Hasanoğlan Yüksek Köy Enstitüsü’nü anlattı.
Gemici, “İş için, iş içinde, işle eğitim” ilkesiyle yetişen 17 bin yoksul köy çocuğunun, öğretmen olarak Anadolu köylerinde aydınlanma ateşini yaktığını, enstitülerin Cumhuriyet eğitiminin en başarılı örneği olduğunu vurguladı.
“Hasanoğlan Destanı” kitabını köy enstitülerinin kurucuları Hasan Âli Yücel ile İsmail Hakkı Tonguç’a ve köy enstitülerinde yetişen öğretmenlere adadığını aktaran Gemici, köy enstitülerinin dünyanın birçok ülkesi tarafından örnek eğitim modeli olarak görüldüğünü, bu başarıda on bine yakın köyü dolaşan İlköğretim Genel Müdürü İsmail Hakkı Tonguç’un payının büyük olduğunu ifade etti.
Gemici şunları söyledi: “Köy enstitüleri bize özgü, yaratıcı, yaşamın içinden kaynaklanan bir eğitim modelidir. İlkel tarımdan modern üretime geçme arayışıdır. Köy enstitüleri insana ve doğaya duyarlı, iyiyi, güzeli ortaya çıkarmanın adıdır. Köy enstitüleri, cumhuriyet aydınlanmasıdır; insanımızı kulluktan kurtarma, aklı ve bilimi kullanan yurttaş yetiştirme arayışıdır. Cumhuriyetimizin değerlerini, devrimlerimizi halka ulaştırma modelidir.”
Demokratik yönetim anlayışı
Köy enstitülerinde kararların yönetici, öğretici ve öğrenci üçlüsünün katkı ve onayıyla alındığını belirten Gemici “Milli Eğitim Bakanı Hasan Âli Yücel dünya klasiklerinden 496 yapıtı Türkçeye çevirtmiştir. Her öğrenci yılda 25 klasik yapıt okumakla yükümlüydü. Enstitülerde Fakir Baykurt, Ümit Kaftancıoğlu, Talip Apaydın, Mahmut Makal, Mehmet Başaran, Ali Yüce, Recep Bulut, Selahattin Şimşek, Bekir Semerci, Emin Özdemir, Ali Dündar, Dursun Akçam, Osman Bolulu, Adnan Binyazar, Mevlüt Kaplan, Osman Şahin, Pakize Türkoğlu gibi yazarlar, şairler yetişmiştir. Onların Türk edebiyatına katkıları unutulmayacaktır.” ifadelerini kullandı.
İş için iş içinde eğitim ilkesi
Enstitülerde kitaba, deftere dayalı eğitim yerine “iş için iş içinde eğitim” ilkesinin uygulandığını, yaratıcılığa önem verildiğini belirten Gemici, “Köy enstitüsünü bitiren bir öğretmen sadece ilkokul öğretmeni değildi, aynı zamanda ziraatçılık, sağlık, duvarcılık, demircilik, terzilik, balıkçılık, arıcılık, bağcılık ve marangozluk gibi meslekleri de uygulamalı olarak öğreniyordu. Öğretmenler gittiği yerlerde modern ve bilimsel tarım tekniklerini öğretiyor, arıcılık bilmeyen köylerde arıcılığı, bağcılık bilinmeyen köylerde bağcılığı başlatıyordu.” bilgisini verdi.
Köy enstitüleri kapatılmamalıydı
Türkiye’de meslek eğitimine gereken önemin verilmesi gerektiğini belirten Bahattin Gemici şöyle konuştu: “Köy enstitüleri kapatılmayıp yaygınlaştırılarak sürseydi köylerimiz modern tarım ve hayvancılığa kavuşurdu. Ülkemiz insanı, etini, pirincini, buğdayını, fasulyesini, nohudunu, ayçiçeğini, pamuğunu, samanını dışarıdan almak zorunda kalmazdı. Köylerimiz boşalmaz, kentleşme sorunları yaşanmaz, kentlerimizin varoşları gecekondularla kuşatılmazdı. Bilim adamlarımız, üniversitelerimiz, eğitimcilerimiz bize özgü bir eğitim kurumu olan köy enstitüleri deneyiminden yararlanarak çağın gereksinimlerine ve ülkemizin gerçeklerine uygun, üretime dönük yeni bir eğitim modeli üzerinde çalışmalı, çağdaş bir yaklaşımla köy enstitülerinin yanı sıra kent enstitüleri de kurulmalıdır.”
Mirasa sahip çıkılmalı
Başta yöre halkı olmak üzere enstitülerin kurulduğu 21 yerleşim bölgesindeki okullarda okuyan tüm mezunlar ve konuya duyarlı yurttaşlarımız enstitülerinin kültürel mirasına, dikilen ağaçlara, yapılan binalara, bırakılan tarihi anılara sahip çıkmasını isteyen Gemici, “Ülkemizin kalkınması üretime dönük iyi bir eğitimden geçmektedir.” dedi.
“Cumhuriyet eğitimine bakışın bir fotoğrafı”
Hasanoğlan’da edebiyat öğretmenliği yapan yazar Hüseyin Erkan, Gemici’nin kitabından övgüyle söz etti. Şair-Yazar Ahmet Özer de “Hasanoğlan Destanı’, Hasanoğlan gerçeğinde Cumhuriyet eğitimine bakışın bir fotoğrafıdır. Mutlaka okunmalıdır.” ifadelerini kullandı.
